لزوم آموزش روش زندگی درطبیعت و بقادر شرایط بحرانی به دانش آموزان در کتابهای درسی

 

بسیاری از  معضلاتی که انسان  در برخورد با طبیعت برای آن می آفریند و یا  با آن روبرو می شود ناشی از عدم شناخت فرد نسبت به طبیعت و عدم توانایی کنترل شرایط ؛ ناشی از عدم شناخت  کامل اوضاع، متناسب با منفعت خود و همسو با حفظ طبیعت است. اغلب ازین روست که در تقابل انسان و طبیعت شاهد آسیب دیدگی فرد در مواجهه با آثار ناشناخته طبیعی و همچنین صدمه به طبیعت از طریق فرد به دلیل عدم ناآگاهی و خشونتیست که شخص به دلیل ترس از ناشناخته ها یا بی تفاوتی نسبت به آنها  مرتکب می شود. لذا ارائه آموزشهایی به منظور افزایش آگاهی افراد جامعه نسبت به طبیعت و محیط زیست بومی خود و آموزش روشهایی برای کنترل شرایط طبیعی به نفع دوسویه بشر و محیط زیست،در کتب درسی دبستان و دبیرستان، که مهمترین نحوه آموزش فراگیر اجتماعی تلقی می شود، ضروری و مهم به نظر می رسد. تعدادی از مهمترین سرفصلها و موضوعات به شرح زیر است:

 

1-روشهای صحیح  و مهارتهای کاربردی حضور، گشت، اردو زنی  وزندگی در طبیعت:

در بسیاری از کشورهای پیشرفته دنیا سرفصلهای دروسی برای آموزش نحوه حضور صحیح و اردو زنی و گشت در طبیعت وجود دارد که مدارس بیشماری اردوهایی سالانه را نیز در کنار این سرفصلها برای دانش آموزان تدارک می بینند تا آنها با روشهای مسالمت آمیز و دوستانه حضور انسان در طبیعت آشنا شوند. در این دوره های آموزشی از هر دانش آموز خواسته می شود مثلا برای حضور یک روزه در طبیعت امکاناتی سالم نظیر بیلچه دفن زباله های طبیعی و کیسه حمل زباله های غیر قابل بازیافت در طبیعت  را به همراه سایر امکاناتی که بدون ضربه زدن و آلوده ساختن طبیعت امکان داشتن یک پیکنیک و گردش خوب را برای او فراهم می کند، به همراه داشته باشد. و در کنار آن روشهای صحیح نحوه اردو زنی و مقابله با حوادث طبیعی و گزشهای احتمالی توسط حیوانات و حشرات به او آموزش داده می شود. ولی متاسفانه در مدارس ایران هیچ نوع آموزشی بر این اساس به دانش آموزان ارائه نمی شود و این بیگانگی با طبیعت هر ساله منجر به افزایش آسیب رسانی متقابل  به محیط زیست و انسان در زمان تقابل این دو بالاخص در فعالیتهای گردشگری و پیک نیک های خانوادگی، فردی  یا گروهی می شود. مثلا یکی از راههایی که مانع برخورد و تلاقی افراد با مارها در کوه و بیابان می شود اینست که کوهنورد ویا بیابانگرد عصایی در دست داشته باشد و هنگام راه رفتن این عصا را به زمین بزند تا در اثر صدای تولید شده از برخورد عصا با زمین، مار و سایر موجودات گزنده که به طور طبیعی علاقه ای به مواجه شدن با انسان ندارند، احساس خطر کرده و از محیط بگریزند.

اگر این مهارت ساده به دانش آموزان آموخته شود، در روزهای گردش،به این شدت  شاهد تلفات و آسیبهای مارگزیدگی در بین طبیعت گردان نخواهیم بود. لذا یکی از لازم ترین مباحثی که می بایست به فرزندان این مرز و بوم آموزش داده شود نحوه حضور صحیح در مناطق طبیعی و بکر جهت به حداقل رساندن میزان خطرات، در کنار مهارتهای اصولی حفاظت از محیط زیست و طبیعت  است..

 

 

2- آموزش پیامدهای منفی ناشی از عملکرد نادرست در تقابل با طبیعت:

مطالعات رفتارهای بشری نشان از آن دارد که اکثر آسیبهایی که اغلب انسانها به محیط زیست پیرامون خود می زنند، نه از سر بدخواهی برای طبیعت بلکه از روی جهالت و نادانیست. به عنوان مثال، افرادی که برای انهدام زباله های پلاستیکی به جای سپردن آنها به سیستم بازیافت اقدام به سوزاندن آنها می نمایند، اغلب نمی دانند که سوزاندن زباله های لاستیکی ایجاد گازهایی با ترکیب هیدروکربوری ناقص می نماید که درنتیجه منجر به ایجاد سلولهای سرطانی در بدن افرادی که این گاز را استشمام می نمایند و همچنین پارگی لایه ازون می شود. به همین ترتیب  بسیاری از زباله هایی که در طبیعت رها می شود، به دلیل عدم اطلاع فرد از روشهای صحیح دفع زباله در طبیعت،  نظیر دفن زباله های آلی و غیره است...بسیاری از موارد آتش سوزی در جنگلها ناشی از این عدم دقت و نادانیست که فرد نمیداند با رها کردن یک ته سیگار به صورت عادت در طبیعت و یا خاموش نکردن کامل زغالهای اجاق، و حضور باد ناگهانی، امکان یک آتش سوزی گسترده وجود دارد. بسیاری از تلفات و صدماتی که سیستم حیات وحش در برخوردهای انسانی می بیند، ناشی ازاین امرست که فرد عادی نمی داند در زمان برخورد اتفاقی با یک حیوان وحشی نظیر مار، پلنگ، گراز و یوزپلنگ و خرس و کروکودیل وگرگ و شغال و کفتار، چه برخورد صحیحی باید از خود نشان بدهد تا مورد تهدید قرار نگیرد و از طرفی برای آن حیوان تهدیدی که منجر به حمله شود، به حساب نیاید. لذا در مواجهه ناگزیر با این حیوانات وحشی تمام امکانات خود را بکار می برد تا به هر نحو ممکن آن موجود را از حوزه قلمرو سکنای خود حذف کند. لذا یکی از مهمترین مباحثی که می بایست در کتب درسی مورد توجه قرار گیرد، آموزش روشهای صحیح برخورد با طبیعت و حیات وحش و یادآوری پیامدهای ناشی از عملکرد اشتباه، نسبت به طبیعت به دانش آموزانست. تجربه و تحقیق نشان داده که بسیاری از افرادی که به موهبت دانایی؛ از زمان بسیار زیادی که برای ساخت یک سانتیمتر خاک لازم است، یا زمانهای چند صد ساله یا چند صد هزارساله ای که برای تجزیه یک تکه پلاستیک در طبیعت لازم است، و یا آسیب جبران ناپذیری که ازبین بردن یک درخت و یا لانه یک پرنده به اکوسیستم طبیعی وارد می کند،برخوردار  شده اند،  به طور طبیعی دست از رفتارهای غلط برخورد نادرست با طبیعت کشیده و خود به دلسوزانی فرهیخته برای یاری رسانی به محیط زیست بدل شده اند.

 

3-روشهای طبیعی مقابله با حوادث برای طبیعت گردان:

از آنجا که برای هر انسانی که پا به طبیعت بکر می گذارد، همیشه خطرات بالقوه ای نظیر احتمال گزیدگی با مار و انواع حشرات، مورد حمله قرار گرفتن توسط حیوانات وحشی نظیر گرگها و سگهای وحشی، امکان گیر افتادن در باتلاق به خصوص در مناطق شرق کشور ...امکان ماندن در راههایی که توسط ریزش سنگ یا بهمن بسته شده است، و سایر مخاطرات طبیعی وجود دارد، می بایست راههای طبیعی و اورژانسی مقابله با این بلایای طبیعی به دانش آموزان آموزش داده شود. مثلا یکی از روشهای مقابله با مارگزیدگی، دفع فوری سم مار توسط راههای اورژانسی ذکر شده در کتابهاست به عنوان مثال بستن فوری یک بند بالای محل گزش و خراش دادن و مک زدن زهر از محل گزیدگی و استفاده از گیاهان و یا مواد پادزهر طبیعیست که معمولا در محلی که حیوان یا حشرات گزنده وجود دارند، در منطقه رویش می یابند مثل برگ گیاه بابا آدم...برگ پونه ...و اقدامات محلی نظیر دوشاندن زهر در ظرف شیر و ...

همچنین برای کاهش تلفات و مسمومیت های ناشی از مصرف آب آلوده در طبیعت می بایست مهارتهای ساده شناخت آب سالم از آب ناسالم و ضدعفونی کردن آب از روشهای طبیعی و روشهای طبیعی گرم نگه داشتن بدن در محیطهای سرد و ...به فرد آموزش داده شود.مثلا یکی از فواید درختان ارس و کاج اینست که در فصل سرد زمستان این درختان در لابلای شاخ و برگ خود در اثر تصعید گازها حرارتی تولید می کنند که فرد سرما زده با پناه بردن به میان شاخ و برگهای زنده این درختان می تواند تا زمان رسیدن تیم نجات، خود را از یخ زدگی کامل نجات دهد...و یا در اثر بروز قانقاریا در اندام فرد طبیعت گرد، فرد برای نجات اعضای بدن خود از قطع شدن حتمی می تواند از ترکیب گیاه گزنه و نمک به صورت ضماد بر روی زخم قانقاریا تا قبل از رسیدن به محیط امن و پزشک بهره گیرد و بسیاری از مهارتهای دیگری که می تواند دانش آموزان و طبیعت گردان آینده را از حوادث احتمالی حضور در طبیعت مصون دارد و باعث آشتی و رفاقت دائمی ایشان با محیط طبیعی شود.

راشین گوهرشاهی

پژوهشگر حوزه محیط زیست و سلامت

 

 

/ 1 نظر / 76 بازدید
امانی

بسیارنکات مهم و اموزنده ای رو متذکر شدین خیلی ممنون